زندگینامه نویسی

        یک نوع از آثار ادبی، نگارش شرح زندگی رجال ادب و هنر است. در زمان ما ایروینگ استون نویسنده ی آمریکایی که در 1989 درگذشت در این زمینه به شهرت رسید. معروف ترین اثر او شور زندگی است که در باب زندگی ونسان ونگوگ نوشته است. آثار دیگری هم دارد از قبیل رنج و سرمستی در باب زندگی میکل آنژ و ملوان سوارکار درباره ی زندگی جک لندن. زندگینامه ی فروید و چارلز داروین را هم نوشته است. رومن رولان هم در این زمینه معروف است. او زندگینامه ی بتهوون، میکل آنژ، تولستوی و گاندی را نوشته است. از قدیمی ترین نمونه های زندگینامه نویسی در غرب کتاب حیات مردان نامی اثر پلوتارک است که در قرن اول میلادی نوشته شده است. البته ممکن است کسی خود، زندگینامه ی خود را بنویسد که به آن Autobiography گویند مثل زندگی من از احمد کسروی. از قدیمی ترین نمونه های اتوبیوگرافی در ایران، اتوبیوگرافی ابوعلی سیناست که آن را بر شاگردان خود املاء کرده است.

       یکی از فروع زندگینامه نویسی، خاطره نویسی است، زیرا این دو معمولا با هم درآمیخته اند. چنان که لویی آراگون و سیمون دوبوار و گوته خاطرات خود را نوشته اند. عارف قزوینی هم بخش هایی از زندگی و خاطرات خود را نگاشته است که در مقدّمه ی دیوانش به طبع رسیده است. از برخی از نویسندگان هم یادداشت هایی به جا مانده که جنبه ی هنری و ادبی دارند مثل یادداشت های کافکا که هسته ی برخی از آثار او را می توان در آنها تمییز داد.

       سفرنامه نویسی هم از فروع زندگینامه نویسی است، زیرا بخشی از زندگی نویسنده را در بر می گیرد. تذکره نویسی را هم می توان از فروع زندگینامه نویسی محسوب داشت، زیرا در آنها از شرح حال و آثار شاعران (مثلا لباب الالباب) یا عارفان (مثلا تذکرة الاولیاء) سخن رفته است. از آنجا که خاطره نویسی و سفرنامه نویسی و زندگینامه نویسی ادبی، با بیان احساسات و عواطف همراه است می توان آنها را جزو ادب غنایی محسوب داشت.

 *

**

*

سرچشمه ی این نوشتار:

دکتر سیروش شمیسا، انواع ادبی، نشر میترا، چاپ دوم از ویرایش دوم، 1386، ص 269